Pierwsza umowa o pracę nie musi być zawarta na okres próbny ani na 3 miesiące. Zgodnie z Kodeksem pracy może to być umowa na okres próbny, na czas określony albo od razu na czas nieokreślony. Rodzaj i czas trwania umowy ustalają pracodawca oraz pracownik, z zachowaniem ustawowych ograniczeń.
Jakie rodzaje umów mogą być pierwszą umową?
Prawo pracy nie przewiduje osobnej kategorii „pierwszej umowy o pracę”. Osoba podejmująca pierwsze zatrudnienie podlega tym samym podstawowym zasadom co pozostali pracownicy. Pracodawca nie ma obowiązku najpierw zawierać umowy na okres próbny.
Możliwe jest podpisanie umowy terminowej, czyli na okres próbny albo na czas określony, a także umowy bezterminowej. Wybór zależy od potrzeb pracodawcy i ustaleń z kandydatem. Swoboda stron nie oznacza jednak możliwości pominięcia wymogów dotyczących maksymalnego czasu trwania poszczególnych umów.
Pierwsza umowa o pracę – porównanie możliwości
| Rodzaj umowy | Maksymalny czas trwania | Cel zawarcia |
|---|---|---|
| Umowa na okres próbny | Zwykle do 3 miesięcy | Sprawdzenie kwalifikacji pracownika i warunków dalszej współpracy |
| Umowa na czas określony | Co do zasady łącznie do 33 miesięcy, przy maksymalnie 3 umowach | Zatrudnienie do ustalonego terminu lub na czas realizacji określonych potrzeb |
| Umowa na czas nieokreślony | Bez określonego terminu końcowego | Stałe zatrudnienie do czasu rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy |
Do limitu 33 miesięcy i liczby umów na czas określony nie wlicza się umowy na okres próbny. Od tych zasad istnieją wyjątki, między innymi przy zastępstwie nieobecnego pracownika, pracy sezonowej lub dorywczej oraz przy obiektywnych przyczynach leżących po stronie pracodawcy.
Czy okres próbny jest obowiązkowy?
Nie. Umowa na okres próbny jest narzędziem pozwalającym ocenić, czy pracownik ma kwalifikacje potrzebne na danym stanowisku i czy współpraca odpowiada obu stronom. Nie jest jednak wymaganym etapem poprzedzającym zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony.
Jeżeli pracodawca i kandydat są zgodni, mogą od razu podpisać umowę na czas określony albo na czas nieokreślony. Nie ma też przepisu, który uzależniałby zawarcie pierwszej umowy od wcześniejszego sprawdzenia doświadczenia zawodowego pracownika.
Nie istnieje prawny wymóg, aby pierwsza umowa o pracę trwała 3 miesiące albo zawsze miała charakter próbny.
Umowa na okres próbny może trwać maksymalnie 3 miesiące. W niektórych przypadkach jej maksymalny czas jest krótszy, gdy pracodawca z góry planuje późniejsze zatrudnienie na czas określony krótszy niż 12 miesięcy. Po zakończeniu okresu próbnego pracodawca może zaproponować zarówno umowę terminową, jak i bezterminową, ale przepisy nie nakazują zawierania żadnej z nich.
Co musi zawierać pierwsza umowa o pracę?
Niezależnie od wybranego rodzaju umowy dokument powinien jasno określać podstawowe warunki zatrudnienia. Przed podpisaniem sprawdź, czy wskazano:
- rodzaj pracy i stanowisko lub zakres powierzonych zadań
- miejsce wykonywania pracy
- wynagrodzenie wraz z jego składnikami
- wymiar czasu pracy, na przykład pełny albo część etatu
- dzień rozpoczęcia pracy
Umowa na okres próbny powinna wskazywać czas jej trwania albo dzień zakończenia. W umowie na czas określony trzeba określić czas jej trwania lub dzień zakończenia, a umowa na czas nieokreślony nie zawiera końcowego terminu zatrudnienia.
Pracodawca powinien zawrzeć umowę na piśmie przed dopuszczeniem pracownika do pracy. Przed rozpoczęciem wykonywania obowiązków pracownik musi też przejść wymagane badania lekarskie i szkolenie BHP. Sama długość pierwszej umowy nie zwalnia pracodawcy z tych obowiązków.
Na co zwrócić uwagę przed podpisaniem?
Najważniejsze jest sprawdzenie, czy dokument odpowiada ustaleniom z rekrutacji. Umowa na czas nieokreślony daje większą stabilność, natomiast okres próbny lub czas określony pozwalają stronom elastyczniej ocenić dalszą współpracę. Żadna z tych form nie jest jednak ustawowo przypisana do pierwszego zatrudnienia.
Przed podpisaniem upewnij się przede wszystkim, jaki rodzaj umowy wybrano, do kiedy obowiązuje, jakie wynagrodzenie otrzymasz oraz od którego dnia rozpoczynasz pracę. To właśnie te ustalenia, a nie sam fakt pierwszego zatrudnienia, decydują o warunkach stosunku pracy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawie indywidualnej sytuacji pracowniczej warto skonsultować się z prawnikiem lub specjalistą prawa pracy.
