Urlop wychowawczy wynosi maksymalnie 36 miesięcy łącznie dla obojga rodziców. Z tej puli 1 miesiąc jest nieprzenoszalny i przysługuje wyłącznie drugiemu rodzicowi, dlatego jeden rodzic może co do zasady wykorzystać najwyżej 35 miesięcy. Urlop jest bezpłatny.
Jak dzieli się urlop wychowawczy?
Urlop wychowawczy służy sprawowaniu osobistej opieki nad dzieckiem. Rodzice mogą korzystać z niego osobno albo jednocześnie, ale wspólna pula nie może przekroczyć ustawowego wymiaru. Jeśli oboje przebywają na urlopie w tym samym czasie, wykorzystują tę samą pulę równocześnie, a nie podwajają jej.
Zasada 35+1 oznacza, że jeden miesiąc pozostaje wyłącznym prawem drugiego rodzica. Nie można przenieść go na pierwszego rodzica. Jeżeli tylko jedna osoba korzysta z urlopu, standardowo może więc wykorzystać maksymalnie 35 miesięcy.
| Rodzaj urlopu | Łączny wymiar | Maksymalny wymiar dla jednego rodzica |
|---|---|---|
| Opieka nad dzieckiem bez szczególnych uprawnień | 36 miesięcy | 35 miesięcy |
| Opieka nad dzieckiem z niepełnosprawnością | 72 miesiące | 71 miesięcy |
W przypadku dziecka z niepełnosprawnością, które ze względu na stan zdrowia wymaga osobistej opieki pracownika, można skorzystać z dodatkowego wymiaru do 36 miesięcy, niezależnie od podstawowych 36 miesięcy. Ten dodatkowy urlop może być udzielony nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18 lat.
Jeden rodzic może wykorzystać pełne 36 miesięcy, gdy:
- drugi rodzic dziecka nie żyje,
- drugiemu rodzicowi nie przysługuje władza rodzicielska,
- drugi rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej,
- władza rodzicielska drugiego rodzica została ograniczona albo zawieszona.
Urlop wychowawczy można podzielić maksymalnie na 5 części. Przysługuje do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat, a w przypadku urlopu związanego z opieką nad dzieckiem z niepełnosprawnością – do ukończenia przez dziecko 18 lat.
Kto może skorzystać z urlopu wychowawczego?
Prawo do urlopu wynika z Kodeksu pracy, w szczególności z art. 186. Przysługuje pracownikowi, który chce sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem i spełnia warunki formalne:
- musi pozostawać w stosunku pracy, czyli być zatrudniony na podstawie umowy o pracę,
- musi mieć co najmniej 6 miesięcy stażu pracy,
- do tego stażu wlicza się również wcześniejsze okresy zatrudnienia,
- urlop można wykorzystać w okresie, gdy dziecko nie przekroczyło wskazanego w przepisach wieku.
Pracodawca jest obowiązany uwzględnić prawidłowo złożony wniosek. Okres urlopu wychowawczego wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
Jak złożyć wniosek o urlop wychowawczy?
Procedura wymaga złożenia wniosku pracodawcy. Najważniejsze czynności wyglądają następująco:
- Przygotuj wniosek – możesz złożyć go w formie papierowej albo elektronicznej.
- Zachowaj termin – wniosek złóż co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.
- Wskaż okres urlopu – dokument powinien określać planowany termin rozpoczęcia i zakończenia oraz uwzględniać wymagane informacje dotyczące dziecka i podziału urlopu.
- Wycofaj wniosek, jeśli zmienisz decyzję – można to zrobić najpóźniej 7 dni przed rozpoczęciem urlopu, również w formie papierowej lub elektronicznej.
Jeżeli wniosek zostanie złożony później niż 21 dni przed planowanym rozpoczęciem, pracodawca udziela urlopu nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku.
Urlop wychowawczy a praca i wynagrodzenie
Urlop wychowawczy jest bezpłatny. Za ten okres pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia od pracodawcy ani zasiłku z tytułu samego urlopu. Nie należy mylić urlopu wychowawczego z dodatkiem do zasiłku rodzinnego, nazywanym czasem zasiłkiem wychowawczym. To odrębne świadczenie, którego przyznanie zależy między innymi od spełnienia kryterium dochodowego.
W czasie urlopu można podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy, prowadzić działalność, uczyć się albo uczestniczyć w szkoleniu. Warunkiem jest dalsze sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Jeżeli pracownik trwale przestanie ją sprawować, pracodawca może wezwać go do powrotu do pracy.
Zamiast urlopu pracownik uprawniony może złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy, nie niżej niż do połowy pełnego etatu. Pracodawca powinien taki wniosek uwzględnić. Obniżenie etatu nie pomniejsza puli urlopu wychowawczego.
Od dnia złożenia wniosku pracownik korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy, z wyjątkami przewidzianymi w Kodeksie pracy, między innymi w razie upadłości lub likwidacji pracodawcy. Po zakończeniu urlopu pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku albo na stanowisku równorzędnym, na warunkach nie mniej korzystnych.
Najważniejsza zasada jest więc prosta: 36 miesięcy przysługuje łącznie rodzicom, a nie każdemu z nich osobno. Standardowo jeden rodzic może wykorzystać 35 miesięcy, natomiast dodatkowy miesiąc pozostaje dla drugiego rodzica, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek.
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności przepisy dotyczące urlopu wychowawczego.
