Po porodzie urlop macierzyński przysługuje pracownicy z mocy prawa. Nie składa się wniosku o jego rozpoczęcie, jeśli urlop zaczyna się w dniu porodu. Trzeba jednak poinformować pracodawcę o urodzeniu dziecka i przekazać dokumenty potrzebne do wypłaty zasiłku macierzyńskiego. Termin 21 dni dotyczy przede wszystkim wyboru uśrednionego zasiłku w wysokości 81,5% podstawy wymiaru.
Urlop macierzyński a zasiłek – jaka jest różnica?
Urlop macierzyński jest uprawnieniem pracowniczym wynikającym z Kodeksu pracy. Po urodzeniu dziecka pracodawca nie udziela go według własnego uznania, lecz musi uwzględnić fakt powstania prawa do urlopu. Jeżeli przed porodem nie wykorzystano jego części, urlop rozpoczyna się w dniu porodu.
Zasiłek macierzyński to natomiast świadczenie pieniężne z ubezpieczenia chorobowego. Do jego wypłaty potrzebne są dokumenty potwierdzające urodzenie dziecka oraz dane dotyczące zatrudnienia. W zależności od liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego zasiłek wypłaca pracodawca albo ZUS.
Jak zgłosić urlop macierzyński po porodzie?
Po urodzeniu dziecka wykonaj następujące czynności:
- Poinformuj pracodawcę o porodzie – najlepiej niezwłocznie, przez dział kadr, przełożonego albo w sposób przyjęty w zakładzie pracy.
- Przekaż odpis skrócony aktu urodzenia dziecka – może to być także kopia potwierdzona za zgodność z oryginałem przez płatnika zasiłku lub ZUS.
- Uzupełnij wymagane oświadczenia – kadry mogą poprosić o dokumenty dotyczące korzystania z urlopu rodzicielskiego, drugiego rodzica oraz sposobu wypłaty zasiłku.
- Ustal, kto wypłaca świadczenie – jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, pracodawca przekazuje do Zakładu wymagane dane, w tym zaświadczenie Z-3.
- Zachowaj potwierdzenie przekazania dokumentów – przy wysyłce elektronicznej zachowaj potwierdzenie doręczenia, a przy dokumentach papierowych poproś o potwierdzenie na kopii.
Jeżeli pracodawca zgłasza do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób, zazwyczaj sam ustala prawo do zasiłku i wypłaca świadczenie. Przy mniejszej liczbie ubezpieczonych zasiłek wypłaca ZUS, a pracodawca przekazuje mu dokumentację.
Kiedy wniosek jest potrzebny?
| Sytuacja | Czy wymagany wniosek? | Uwagi |
|---|---|---|
| Urlop rozpoczynający się po porodzie | Nie | Prawo powstaje z mocy prawa, jeśli dziecko urodziło się w czasie zatrudnienia. |
| Część urlopu przed porodem | Tak | Można wykorzystać maksymalnie 6 tygodni przed przewidywaną datą porodu. |
| Wybór zasiłku 81,5% | Tak | Wniosek trzeba złożyć w ciągu 21 dni od porodu i objąć nim wymagany zakres urlopu. |
| Rezygnacja matki z części urlopu | Tak | Możliwa po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni po porodzie, gdy pozostałą część przejmuje ojciec lub inny uprawniony rodzic. |
| Uzupełniający urlop macierzyński | Tak | Dotyczy między innymi wcześniaków i dzieci wymagających hospitalizacji. |
Jakie dokumenty przekazać do kadr?
Po porodzie najważniejsze dokumenty to:
- odpis skrócony aktu urodzenia dziecka albo potwierdzona kopia tego dokumentu,
- zaświadczenie Z-3 – gdy zasiłek wypłaca ZUS i jesteś pracownicą,
- oświadczenia wymagane przez pracodawcę lub ZUS, dotyczące korzystania z urlopu rodzicielskiego i uprawnień drugiego rodzica,
- wniosek dotyczący sposobu wypłaty zasiłku, jeżeli wybierasz wariant 81,5% albo chcesz od razu zaplanować dalszy urlop.
Formularz Z-3 przygotowuje płatnik składek, czyli pracodawca. Pracownica zwykle nie musi samodzielnie wypełniać jego części płacowej. Jeżeli dokumenty składa się bezpośrednio do ZUS, można wykorzystać konto PUE/eZUS i usługę przeznaczoną do składania wniosku o zasiłek.
Termin 21 dni od porodu nie jest terminem na zgłoszenie samego urlopu macierzyńskiego. Dotyczy wniosku o wypłatę zasiłku za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego w uśrednionej wysokości 81,5% podstawy wymiaru. Po przekroczeniu tego terminu standardowy wariant wynosi co do zasady 100% za okres urlopu macierzyńskiego i 70% za okres urlopu rodzicielskiego. Nieprzenoszalne 9 tygodni urlopu rodzicielskiego drugiego rodzica jest rozliczane w wysokości 70%.
Na co uważać w szczególnych sytuacjach?
Jeżeli chcesz rozpocząć urlop jeszcze przed porodem, złóż wniosek pracodawcy i dołącz zaświadczenie lekarskie z przewidywaną datą porodu. Po porodzie wykorzystasz pozostałą część urlopu.
W przypadku wcześniactwa lub dłuższej hospitalizacji dziecka może przysługiwać uzupełniający urlop macierzyński. Jest on udzielany na wniosek bezpośrednio po podstawowym urlopie macierzyńskim. Do wniosku dołącza się dokument ze szpitala potwierdzający pobyt dziecka. Za ten okres zasiłek przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru.
Nie należy też utożsamiać wniosku o urlop z wnioskiem o zasiłek. Po porodzie pierwszy z nich zwykle nie jest potrzebny, ale dokumentacja zasiłkowa pozostaje konieczna. W razie problemów z przyjęciem dokumentów, ustaleniem płatnika albo wyliczeniem świadczenia poproś pracodawcę o pisemne stanowisko i skontaktuj się z ZUS.
Najprostsza zasada jest taka: po porodzie poinformuj kadry i dostarcz akt urodzenia dziecka, a jeśli chcesz uzyskać zasiłek w wariancie 81,5%, złóż właściwy wniosek w ciągu 21 dni od porodu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W nietypowej sytuacji, zwłaszcza przy hospitalizacji dziecka, przejęciu urlopu przez drugiego rodzica lub sporze z pracodawcą, warto zweryfikować dokumenty w ZUS albo u specjalisty prawa pracy.
