Jeżeli na badania sanitarno-epidemiologiczne kieruje pracodawca albo zlecający wykonanie pracy, to on ponosi ich koszt. Kandydat, który wykonuje badania dobrowolnie przed zatrudnieniem i bez skierowania, płaci sam. Decydujące znaczenie ma więc nie samo planowane zatrudnienie, lecz sposób i moment skierowania na badania.
Kto płaci za badania sanitarno-epidemiologiczne?
Zasady wynikają z ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Osoby podejmujące lub wykonujące prace, przy których może dojść do przeniesienia zakażenia, kieruje na badania pracodawca albo zlecający wykonanie pracy. Koszty takich badań finansuje podmiot kierujący.
Jeżeli masz skierowanie od firmy, nie powinieneś ponosić ostatecznie opłat za badania laboratoryjne ani za uzyskanie orzeczenia sanitarno-epidemiologicznego. Dotyczy to nie tylko pracowników zatrudnionych na umowie o pracę. Przepisy obejmują także sytuacje, w których badania zleca podmiot powierzający pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej.
Inaczej wygląda sytuacja osoby dopiero szukającej zatrudnienia. Kandydat może sam wystąpić o wykonanie badań, aby mieć gotowe orzeczenie przed rozmową lub rozpoczęciem pracy, ale wtedy działa na własny wniosek i co do zasady sam finansuje całą procedurę. Przyszły pracodawca nie musi zwracać takiego wydatku, chyba że wcześniej wyraźnie uzgodnił zwrot.
Badania sanitarne a badania profilaktyczne
Nie należy utożsamiać badań sanitarno-epidemiologicznych z badaniami profilaktycznymi z Kodeksu pracy. Badania wstępne, okresowe i kontrolne pracowników pracodawca finansuje na podstawie art. 229 § 6 Kodeksu pracy.
Badania sanitarno-epidemiologiczne mają inną podstawę prawną. Obowiązek ich finansowania wynika z art. 6 ust. 2 pkt 3 oraz art. 8 ust. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. W obu przypadkach koszt ponosi pracodawca, gdy to on kieruje daną osobę na badania, ale są to dwa odrębne rodzaje badań i nie powinno się ich opisywać zamiennie.
Kto płaci w różnych sytuacjach?
| Sytuacja | Kto płaci | Uwagi |
|---|---|---|
| Pracownik skierowany na badania przez pracodawcę | Pracodawca | Pracownik nie powinien ponosić kosztu badań ani mieć go potrąconego z wynagrodzenia. |
| Zleceniobiorca skierowany przez podmiot zlecający pracę | Zlecający | Obowiązek wynika z ustawy i nie zależy wyłącznie od nazwy zawartej umowy. |
| Kandydat wykonujący badania przed znalezieniem pracy, na własny wniosek | Kandydat | Zwrot nie przysługuje automatycznie, chyba że firma wcześniej zobowiązała się go pokryć. |
| Uczeń, student lub doktorant skierowany przez szkołę albo uczelnię | Budżet państwa | Dotyczy kosztów badań laboratoryjnych wykonywanych w związku z nauką lub praktyką. |
| Kandydat do szkoły lub na studia | Kandydat | Przed przyjęciem do szkoły lub na uczelnię nie korzysta z finansowania przeznaczonego dla skierowanych uczniów i studentów. |
| Osoba prowadząca własną działalność, na przykład food truck | Sama osoba prowadząca działalność | Występuje jako podmiot organizujący własną pracę. |
Na co uważać przed wykonaniem badań?
Najbezpieczniej uzyskać skierowanie przed umówieniem badań. Samo ustne stwierdzenie, że dokument będzie potrzebny po zatrudnieniu, nie daje takiej samej ochrony jak jasne ustalenie, kto kieruje na badania i kto pokrywa koszt.
Jeżeli firma prosi o samodzielne opłacenie badań z obietnicą późniejszego zwrotu, ustal tę procedurę przed zapłatą i zachowaj dowody wydatków. Przydatne będą:
- Pisemne skierowanie od pracodawcy albo zlecającego wykonanie pracy.
- Rachunek lub faktura za badania laboratoryjne i wydanie orzeczenia.
- Potwierdzenie ustaleń dotyczących zwrotu, jeśli płacisz przed podpisaniem umowy.
- Informacja o wymaganym zakresie badań, aby nie opłacać dodatkowych świadczeń, których firma nie potrzebuje.
Wykonanie badań „na zapas” może przyspieszyć rozpoczęcie pracy, ale wiąże się z ryzykiem poniesienia kosztu bez prawa do refundacji. Jeżeli badania zostały wykonane wcześniej na własny wniosek, możesz poprosić przyszłego pracodawcę o zwrot, lecz sam fakt późniejszego zatrudnienia nie tworzy automatycznie takiego obowiązku.
Jeśli masz wątpliwości dotyczące konkretnego skierowania, zakresu badań lub finansowania, sprawę można wyjaśnić w stacji sanitarno-epidemiologicznej albo u lekarza medycyny pracy. Ostateczna ocena zależy od podstawy skierowania i statusu osoby wykonującej badania.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani medycznej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się z właściwą stacją sanitarno-epidemiologiczną, lekarzem medycyny pracy lub prawnikiem.