Orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych nie ma ustawowo określonego terminu ważności. Datę kolejnego badania ustala lekarz na podstawie rodzaju wykonywanej pracy, oceny ryzyka i stanu zdrowia. Nie ma więc uniwersalnej zasady, że dokument jest ważny rok albo dwa lata.
Kto decyduje o ważności orzeczenia?
Podstawą prawną jest ustawa z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Przepisy wymagają aktualnego orzeczenia od osób wykonujących prace, przy których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby, ale nie wskazują konkretnego okresu jego ważności.
Orzeczenie wydaje lekarz podstawowej opieki zdrowotnej albo lekarz wykonujący zadania służby medycyny pracy. To on ocenia, czy dana osoba może wykonywać określone prace, a także czy potrzebne będzie kolejne badanie i w jakim terminie. Bierze pod uwagę między innymi zakres obowiązków, miejsce pracy, kontakt z żywnością lub innymi osobami oraz ocenę ryzyka zawodowego.
Brak ustawowej daty ważności nie oznacza, że orzeczenie działa bezwarunkowo przez całe życie. Dokument pozostaje aktualny do terminu wskazanego przez lekarza, chyba że wcześniej pojawią się okoliczności zdrowotne uzasadniające ponowne badanie.
Znaczenie może mieć także kontynuowanie pracy na tym samym stanowisku. Zmiana zakładu lub zakresu obowiązków może skłonić nowego pracodawcę do skierowania pracownika na kolejne badanie, zwłaszcza gdy stanowisko wiąże się z innym rodzajem ryzyka.
Notatka ekspercka: niektórzy pracodawcy wymagają odnawiania orzeczeń na przykład co dwa lata. Taki termin może wynikać z wewnętrznych procedur, polityki bezpieczeństwa albo chęci ograniczenia ryzyka podczas kontroli. Nie jest to jednak ogólna, ustawowa zasada ważności każdego orzeczenia.
Kiedy trzeba odnowić orzeczenie?
Ponowne badanie może być potrzebne nie tylko po upływie terminu wskazanego przez lekarza. Orzeczenie należy zweryfikować także w sytuacjach, które mogą zmienić ocenę zdolności do wykonywania danej pracy:
- Nadszedł termin kolejnego badania zapisany przez lekarza w orzeczeniu.
- Pracownik przebył chorobę zakaźną przewodu pokarmowego, na przykład salmonellozę, albo wystąpiły objawy sugerujące możliwość zakażenia.
- Pracodawca skierował pracownika na ponowne badanie w związku ze zmianą stanowiska, zakresu obowiązków lub wewnętrznymi procedurami.
- Państwowa Inspekcja Sanitarna zażąda przedstawienia aktualnego orzeczenia albo przeprowadzenia dodatkowej kontroli.
Po chorobie zakaźnej samo wcześniejsze orzeczenie nie powinno być traktowane jako wystarczające potwierdzenie zdolności do pracy. O powrocie na stanowisko decyduje lekarz po ocenie aktualnego stanu zdrowia i dostępnych wyników badań.
Jak uzyskać lub odnowić orzeczenie?
Badania wykonuje się na podstawie skierowania od pracodawcy albo zleceniodawcy. Osoba, która dopiero szuka pracy, może w określonych sytuacjach zgłosić się na badania z własnej inicjatywy. Koszty badań osoby już zatrudnionej co do zasady ponosi pracodawca lub zleceniodawca.
- Ustal, czy badanie zleca pracodawca i jaki rodzaj pracy ma zostać wskazany w dokumentacji.
- Wykonaj wymagane badania sanitarno-epidemiologiczne, jeśli lekarz lub zakres procedury tego wymaga.
- Przekaż wyniki lekarzowi podstawowej opieki zdrowotnej albo lekarzowi medycyny pracy.
- Odbierz orzeczenie o zdolności do wykonywania pracy albo o czasowych lub trwałych przeciwwskazaniach.
Czy książeczka sanepidowska jest tym samym co orzeczenie?
„Książeczka sanepidowska” to potoczna nazwa używana nadal w wielu zakładach pracy. Obowiązującym dokumentem jest jednak orzeczenie lekarskie do celów sanitarno-epidemiologicznych, a nie sam papierowy zeszyt z dawnymi wpisami.
Nie trzeba wymieniać starej książeczki wyłącznie dlatego, że ma ona wcześniejszy wzór. Najważniejsze jest aktualne orzeczenie potwierdzające brak przeciwwskazań do wykonywania określonych prac. W razie wątpliwości dotyczących terminu kolejnego badania należy skontaktować się z lekarzem, który wydał dokument, albo z właściwą stacją Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
W praktyce nie pytaj więc tylko, „na ile lat jest książeczka”. Sprawdź treść orzeczenia i termin wskazany przez lekarza. To on, a nie z góry ustalona liczba miesięcy czy lat, decyduje o aktualności dokumentu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani medycznej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się z lekarzem medycyny pracy lub właściwą stacją Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
