Regulamin pracy jest obowiązkowy przede wszystkim u pracodawcy zatrudniającego co najmniej 50 pracowników na podstawie umowy o pracę. Przy zatrudnieniu od 20 do 49 osób obowiązek powstaje na wniosek zakładowej organizacji związkowej, a przy mniejszej liczbie pracowników dokument jest fakultatywny.
Od ilu pracowników regulamin pracy jest obowiązkowy?
Podstawę prawną stanowi art. 104 Kodeksu pracy. Regulamin pracy określa organizację i porządek w procesie pracy oraz związane z tym prawa i obowiązki pracodawcy i pracowników.
Przy ustalaniu progu bierze się pod uwagę osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę. Do limitu nie wlicza się zleceniobiorców, wykonawców umów o dzieło ani innych osób pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych. Liczba etatów nie zmienia sposobu liczenia, ponieważ znaczenie ma liczba pracowników, a nie łączny wymiar ich czasu pracy.
| Liczba pracowników na umowę o pracę | Status regulaminu | Kiedy powstaje obowiązek? |
|---|---|---|
| Poniżej 20 | Fakultatywny | Pracodawca może wprowadzić regulamin dobrowolnie. |
| Od 20 do 49 | Na wniosek związku zawodowego | Obowiązek powstaje, gdy zakładowa organizacja związkowa wystąpi z wnioskiem. |
| 50 i więcej | Obowiązkowy | Pracodawca powinien wprowadzić regulamin, chyba że działa układ zbiorowy pracy obejmujący tę materię. |
Pracodawca zatrudniający mniej niż 50 pracowników może przyjąć regulamin dobrowolnie. W mniejszej firmie dokument może uporządkować zasady dotyczące czasu pracy, obecności, bezpieczeństwa i obowiązków pracowników, ale jego wprowadzenie nie wynika wtedy bezpośrednio z ustawowego progu.
Kiedy regulamin nie jest potrzebny mimo osiągnięcia progu?
Regulaminu pracy nie trzeba wprowadzać, jeżeli u pracodawcy obowiązuje zakładowy albo ponadzakładowy układ zbiorowy pracy, a jego postanowienia regulują kwestie odpowiadające treści regulaminu. Układ pełni wtedy funkcję aktu regulującego organizację i porządek pracy.
Spadek zatrudnienia poniżej 50 pracowników nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązującego regulaminu. Dokument nadal wiąże pracodawcę i pracowników, dopóki nie zostanie formalnie uchylony. Samo zmniejszenie liczby osób zatrudnionych nie wystarcza do zaprzestania jego stosowania.
Jak wprowadzić regulamin pracy?
Procedura zależy przede wszystkim od tego, czy u pracodawcy działa zakładowa organizacja związkowa. Regulamin ustala pracodawca, ale w obecności organizacji związkowej musi zostać z nią uzgodniony zgodnie z art. 1042 Kodeksu pracy.
Wprowadzenie albo zmiana regulaminu przebiega zasadniczo w następujących etapach:
- Przygotowanie projektu – pracodawca opracowuje treść zgodną z Kodeksem pracy i warunkami organizacyjnymi zakładu.
- Uzgodnienia ze związkiem zawodowym – jeżeli działa zakładowa organizacja związkowa, pracodawca przedstawia jej projekt i prowadzi uzgodnienia. Gdy działa kilka organizacji, powinny przedstawić wspólne stanowisko.
- Upływ terminu na stanowisko związków – organizacje mają 30 dni na przedstawienie wspólnie uzgodnionego stanowiska, licząc od przekazania projektu. Jeżeli nie dojdzie do uzgodnienia, pracodawca może ustalić regulamin samodzielnie po rozpatrzeniu stanowisk organizacji.
- Podanie regulaminu do wiadomości pracowników – pracodawca udostępnia dokument w sposób przyjęty w zakładzie, na przykład elektronicznie, na tablicy ogłoszeń albo w formie papierowej.
- Wejście w życie – regulamin zaczyna obowiązywać po upływie 2 tygodni od dnia podania go do wiadomości pracowników.
Nowego pracownika należy zapoznać z regulaminem przed dopuszczeniem go do pracy. Pracodawca powinien także zadbać o potwierdzenie tego faktu w dokumentacji pracowniczej.
Co powinien zawierać regulamin pracy?
Zakres regulaminu wynika przede wszystkim z art. 1041 Kodeksu pracy. Dokument powinien obejmować najważniejsze zasady organizacji pracy, czasu pracy oraz bezpieczeństwa. W szczególności należy w nim określić:
- organizację pracy oraz warunki przebywania na terenie zakładu pracy w czasie pracy i po jej zakończeniu
- systemy i rozkłady czasu pracy oraz przyjęte okresy rozliczeniowe
- porę nocną oraz termin, miejsce, czas i częstotliwość wypłaty wynagrodzenia
- zasady wyposażania pracowników w narzędzia, materiały, odzież i obuwie robocze oraz środki ochrony indywidualnej
- obowiązki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpożarowej, w tym sposób informowania o ryzyku zawodowym
- sposób potwierdzania przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności
- wykazy prac wzbronionych pracownikom młodocianym oraz kobietom, jeżeli mają zastosowanie w danym zakładzie
- rodzaje kar porządkowych i zasady odpowiedzialności porządkowej pracowników
Regulamin nie może pogarszać sytuacji pracowników w porównaniu z przepisami Kodeksu pracy, innych ustaw, aktów wykonawczych ani układów zbiorowych. Może natomiast doprecyzowywać zasady obowiązujące w konkretnym zakładzie.
Co grozi za brak regulaminu pracy?
Brak regulaminu u pracodawcy, który miał obowiązek go wprowadzić, może zostać uznany za wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Zgodnie z przepisami grozi za nie grzywna od 1 000 do 30 000 zł.
Dlatego pracodawca powinien ocenić nie tylko aktualną liczbę osób zatrudnionych na umowę o pracę, lecz także to, czy obowiązuje układ zbiorowy oraz czy wcześniej przyjęty regulamin został formalnie uchylony. W praktyce sama zmiana liczby pracowników nie usuwa obowiązującego dokumentu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku sporu lub wątpliwości dotyczących obowiązku wprowadzenia regulaminu warto skonsultować dokumentację z prawnikiem prawa pracy.