Od 1 maja 2026 r. samo zgłoszenie się do RCKiK nie będzie gwarantować całego dnia wolnego. Pełne zwolnienie przysługuje osobie, która faktycznie oddała krew lub jej składniki. Jeśli dawca zostanie zdyskwalifikowany podczas kwalifikacji, nieobecność obejmie tylko czas niezbędny na badania, pobyt w punkcie oraz dojazd i powrót.
Co zmienia się 1 maja 2026 r.?
Nowe zasady rozdzielają dwie sytuacje: faktyczne oddanie krwi oraz samo zgłoszenie się do punktu krwiodawstwa. W pierwszym przypadku dawca zachowuje prawo do całego dnia wolnego w dniu donacji i w dniu następnym. W drugim nie wystarczy samo pojawienie się w placówce. Jeżeli badanie wykaże przeciwwskazania i do donacji nie dojdzie, zwolnienie będzie ograniczone do rzeczywiście potrzebnego czasu.
Zmiana ma uszczelnić zasady korzystania z uprawnienia. O wyniku decyduje kwalifikacja medyczna przeprowadzona w Regionalnym Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa.
Oddawanie krwi a zwolnienie z pracy – porównanie
Różnicę między donacją a dyskwalifikacją przedstawia poniższe zestawienie:
| Sytuacja | Osoba, która oddała krew | Osoba zdyskwalifikowana |
|---|---|---|
| Wymiar zwolnienia | Cały dzień oddania krwi oraz dzień następny | Czas niezbędny na badania, pobyt w RCKiK, dojazd i powrót |
| Warunek | Faktyczne oddanie krwi lub jej składników | Zgłoszenie się do punktu i przejście kwalifikacji bez dopuszczenia do donacji |
| Podstawa prawna | Art. 9 ust. 1 ustawy o publicznej służbie krwi | Art. 9 ust. 1 tej ustawy oraz przepisy o usprawiedliwianiu nieobecności w pracy |
Co przysługuje osobie zdyskwalifikowanej?
Osoba, która nie została dopuszczona do oddania krwi, otrzymuje z RCKiK zaświadczenie obejmujące czas faktycznego pobytu w placówce. Może ono również potwierdzać konieczność dojazdu do punktu i powrotu. „Czas niezbędny” nie oznacza automatycznie całej dniówki. Chodzi o okres, którego realnie wymagały badania, oczekiwanie związane z kwalifikacją oraz podróż.
Jeżeli po zakończeniu wizyty pozostaje wystarczająco dużo czasu, pracownik powinien wrócić do pracy. Długi czas oczekiwania w kolejce może być częścią usprawiedliwionej nieobecności, ale tylko do chwili zakończenia wizyty i w granicach czasu wskazanego lub potwierdzonego przez placówkę.
Do dyskwalifikacji mogą prowadzić między innymi:
- niski poziom hemoglobiny lub inne nieprawidłowe wyniki badań
- infekcja, podwyższona temperatura albo inny aktualny stan chorobowy
- niedawno przebyty zabieg lub procedura medyczna
- czasowe przeciwwskazania związane ze szczepieniem albo podróżą
Za czas usprawiedliwionej nieobecności pracownik co do zasady zachowuje prawo do wynagrodzenia na zasadach określonych w przepisach płacowych. W razie sporu znaczenie ma treść zaświadczenia z RCKiK oraz rzeczywisty czas nieobecności.
Uwaga: pracodawca może odmówić uznania nieobecności, jeżeli pracownik sam doprowadził do niedopuszczenia do donacji, na przykład stawił się po spożyciu alkoholu albo świadomie nie przestrzegał wymagań obowiązujących przed oddaniem krwi. W takiej sytuacji nieobecność może zostać uznana za nieusprawiedliwioną, a pracownik może stracić prawo do wynagrodzenia za ten czas.
Jakie przywileje zachowuje Honorowy Dawca Krwi?
Osoba, która przejdzie kwalifikację i faktycznie odda krew lub jej składniki, nadal korzysta z podstawowych uprawnień:
- zwolnienia od pracy w dniu oddania krwi oraz w dniu następnym
- zwolnienia na czas okresowego badania lekarskiego dawcy
- zwrotu utraconego zarobku na zasadach określonych w przepisach
- zwrotu kosztów przejazdu do jednostki publicznej służby krwi
- posiłku regeneracyjnego
Podstawa prawna i zaświadczenie z RCKiK
Najważniejsze zasady wynikają z art. 9 ust. 1 ustawy z 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi. Znaczenie ma także rozporządzenie dotyczące sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy. Przepisy obejmują oddawanie krwi oraz jej składników, takich jak osocze czy płytki krwi.
Dokument z RCKiK powinien określać czas pobytu w placówce i potwierdzać uprawnienie do uwzględnienia czasu dojazdu oraz powrotu. Po 1 maja 2026 r. sam fakt rejestracji w punkcie nie będzie wystarczającą podstawą do uzyskania całego dnia wolnego. Decydujące pozostanie to, czy doszło do faktycznej donacji.
