Urlop opiekuńczy jest w całości bezpłatny. Za 5 dni wolnego pracownik nie otrzymuje ani wynagrodzenia od pracodawcy, ani zasiłku z ZUS. Uprawnienie wynika z art. 1731 Kodeksu pracy i służy zapewnieniu osobistej opieki lub wsparcia bliskiej osobie z poważnych względów medycznych.
Czy urlop opiekuńczy jest płatny?
Nie. Za czas urlopu opiekuńczego pracodawca nie wypłaca pensji. Nie jest to także zwolnienie lekarskie ani zasiłek opiekuńczy finansowany przez ZUS. Wynagrodzenie za miesiąc, w którym pracownik korzysta z tego uprawnienia, zostaje pomniejszone za nieprzepracowane dni lub godziny zgodnie z zasadami rozliczania czasu pracy.
Urlop opiekuńczy przysługuje pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę w wymiarze 5 dni w roku kalendarzowym. Można go wykorzystać na opiekę nad członkiem rodziny albo osobą mieszkającą z pracownikiem w tym samym gospodarstwie domowym, jeżeli wymaga ona opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych.
Urlop opiekuńczy a płatne formy opieki
Najczęstsza pomyłka polega na utożsamianiu urlopu opiekuńczego z zasiłkiem opiekuńczym albo płatną opieką nad dzieckiem do 14 lat. Są to odrębne uprawnienia, które mają inne warunki i podstawy prawne:
| Rodzaj zwolnienia | Płatne? | Wymiar |
|---|---|---|
| Urlop opiekuńczy z art. 1731 Kodeksu pracy | Nie | 5 dni w roku kalendarzowym |
| Opieka nad dzieckiem do 14 lat z art. 188 Kodeksu pracy | Tak, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia | 2 dni albo 16 godzin w roku |
| Zasiłek opiekuńczy z ZUS | Tak, na zasadach ubezpieczenia chorobowego | Zależy od rodzaju opieki i limitów określonych w przepisach |
Zasiłek opiekuńczy wiąże się zwykle ze zwolnieniem lekarskim na opiekę nad chorym dzieckiem lub innym członkiem rodziny. Z kolei zwolnienie na opiekę nad dzieckiem do 14 lat przysługuje pracownikowi wychowującemu dziecko w tym wieku, także wtedy, gdy nie zachodzi poważny powód medyczny. Żadne z tych uprawnień nie jest tym samym co 5 dni bezpłatnego urlopu opiekuńczego.
Czy urlop opiekuńczy wlicza się do stażu pracy?
Tak. Mimo że urlop opiekuńczy nie jest płatny, okres jego wykorzystania wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Nie przerywa więc ciągłości zatrudnienia.
To odróżnia go od klasycznego urlopu bezpłatnego z art. 174 Kodeksu pracy. Urlop opiekuńczy nie pomniejsza też puli urlopu wypoczynkowego. Pracownik zachowuje status osoby zatrudnionej, ale za dni nieobecności objęte tym urlopem nie otrzymuje wynagrodzenia.
Jak złożyć wniosek o urlop opiekuńczy?
Wniosek składa się pracodawcy w formie papierowej albo elektronicznej najpóźniej 1 dzień przed rozpoczęciem urlopu. Nie trzeba dołączać zaświadczenia lekarskiego ani dokumentacji medycznej. We wniosku należy wskazać:
- imię i nazwisko pracownika oraz termin korzystania z urlopu
- liczbę dni urlopu opiekuńczego
- imię i nazwisko osoby wymagającej opieki lub wsparcia
- przyczynę konieczności zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia
- stopień pokrewieństwa, a w przypadku osoby spoza katalogu rodziny – adres jej zamieszkania
- podpis pracownika, jeśli wniosek jest składany w formie papierowej
W przypadku członka rodziny przepisy wymieniają syna, córkę, matkę, ojca i małżonka. Osoba niespokrewniona może być objęta urlopem, jeżeli mieszka z pracownikiem w tym samym gospodarstwie domowym.
Najważniejsza zasada jest prosta: urlop opiekuńczy daje wolne, ale nie daje wynagrodzenia ani zasiłku. Jego zaletą pozostaje wliczanie tego okresu do stażu pracy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku wątpliwości dotyczących konkretnej sytuacji warto skonsultować się z działem kadr, Państwową Inspekcją Pracy lub prawnikiem.
