Za opiekę nad zdrowym dzieckiem do 14 lat, na podstawie art. 188 Kodeksu pracy, przysługuje 100% wynagrodzenia. Zasiłek opiekuńczy za opiekę nad chorym dzieckiem wynosi 80% podstawy wymiaru. Inne zasady dotyczą 5-dniowego urlopu opiekuńczego, który jest bezpłatny.
Decydujące znaczenie ma nie samo określenie „opieka nad dzieckiem”, lecz rodzaj nieobecności i jej podstawa prawna.
Opieka nad dzieckiem – szybkie porównanie
Najważniejsze różnice między poszczególnymi uprawnieniami przedstawia tabela:
| Rodzaj zwolnienia | Procent wynagrodzenia lub świadczenia | Kto wypłaca | Limit roczny |
|---|---|---|---|
| Opieka nad zdrowym dzieckiem z art. 188 Kodeksu pracy | 100% wynagrodzenia | Pracodawca | 2 dni albo 16 godzin |
| Zasiłek opiekuńczy na chore dziecko | 80% podstawy wymiaru zasiłku | ZUS albo pracodawca jako płatnik zasiłku | Zwykle do 60 dni |
| Urlop opiekuńczy z art. 1731 Kodeksu pracy | 0% | Nikt | 5 dni |
100% wynagrodzenia za opiekę nad zdrowym dzieckiem
Art. 188 Kodeksu pracy daje pracownikowi wychowującemu dziecko w wieku do 14 lat prawo do zwolnienia od pracy w wymiarze 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym. Za ten czas pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Nie jest to urlop wypoczynkowy ani zasiłek z ZUS. Wynagrodzenie wypłaca pracodawca, a jego zasady ustalania są zbliżone do wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy. Przy stałej miesięcznej pensji korzystanie z tego zwolnienia zwykle nie powoduje obniżenia wynagrodzenia zasadniczego.
Z płatnego zwolnienia można skorzystać, gdy spełnione są następujące warunki:
- Dziecko ma mniej niż 14 lat w okresie korzystania ze zwolnienia.
- Pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę.
- W danym roku nie został wykorzystany wspólny limit przypadający na rodziców.
- Pracownik wybierze wykorzystanie uprawnienia w dniach albo w godzinach.
- Do wniosku nie trzeba dołączać zaświadczenia lekarskiego ani uzasadniać przyczyny opieki.
Wybór między dniami a godzinami następuje przy pierwszym wniosku złożonym w danym roku i obowiązuje do jego końca. Pracownik zatrudniony na część etatu zachowuje wymiar 2 dni, ale liczba godzin jest ustalana proporcjonalnie do etatu. Przykładowo przy połowie etatu przysługuje 8 godzin.
Limit nie zwiększa się wraz z liczbą dzieci. Jest wspólny dla obojga rodziców, więc rodzice mogą podzielić się tym uprawnieniem, ale łącznie nie wykorzystają więcej niż 2 dni albo 16 godzin. Niewykorzystana część nie przechodzi na następny rok i nie przysługuje za nią ekwiwalent.
80% zasiłku za opiekę nad chorym dzieckiem
Jeżeli dziecko jest chore, właściwym rozwiązaniem nie jest art. 188, lecz zasiłek opiekuńczy z ubezpieczenia chorobowego. Podstawą jego wypłaty jest zaświadczenie lekarskie e-ZLA wystawione na konieczność osobistego sprawowania opieki.
Zasiłek wynosi 80% podstawy wymiaru, a nie 80% aktualnej pensji brutto za konkretny miesiąc. Podstawa jest co do zasady ustalana na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z wcześniejszych 12 miesięcy, z uwzględnieniem zasad przewidzianych w przepisach o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego.
Podstawowe sytuacje, w których może przysługiwać zasiłek opiekuńczy, obejmują:
- opiekę nad chorym dzieckiem w wieku do 14 lat,
- opiekę nad starszym dzieckiem, jeżeli spełnione są warunki ustawowe,
- nagłe zamknięcie żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły w przypadku dziecka do 8 lat,
- chorobę niani albo pobyt w szpitalu rodzica stale opiekującego się dzieckiem.
Na chore dziecko do 14 lat rodzice mają co do zasady wspólny limit 60 dni w roku kalendarzowym, niezależnie od liczby dzieci. Zasiłek może obejmować również dni wolne od pracy, ponieważ jest liczony za dni kalendarzowe. Szczegółowy limit może zależeć od wieku dziecka i jego niepełnosprawności.
Zasiłek finansowany jest z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wypłaca go ZUS albo pracodawca będący płatnikiem zasiłków. Nie zmienia to wysokości świadczenia, która wynosi 80% podstawy wymiaru.
Nie pomyl tych uprawnień
Potoczne określenie „urlop na dziecko” bywa używane dla kilku różnych nieobecności. To właśnie dlatego pytanie „opieka nad dzieckiem – ile procent wynagrodzenia?” nie ma jednej odpowiedzi.
Art. 188 dotyczy zdrowego dziecka i daje 100% wynagrodzenia za 2 dni albo 16 godzin. Zasiłek opiekuńczy dotyczy przede wszystkim choroby dziecka i wynosi 80% podstawy wymiaru. Z kolei urlop opiekuńczy z art. 1731 trwa do 5 dni, ale jest bezpłatny. Można go wykorzystać na zapewnienie osobistej opieki lub wsparcia członkowi rodziny albo domownikowi wymagającemu opieki z poważnych względów medycznych.
Przed złożeniem wniosku sprawdź więc przede wszystkim dwie kwestie: czy dziecko jest zdrowe czy chore oraz czy korzystasz z art. 188, czy z zasiłku opiekuńczego. Od tego zależy, czy otrzymasz 100%, 80%, czy żadnego wynagrodzenia.
Artykuł nie stanowi porady prawnej i ma charakter wyłącznie informacyjny. W przypadku wątpliwości dotyczących prawa do świadczenia lub jego wyliczenia skonsultuj się z działem kadr, ZUS albo prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy.