Pracownikowi przysługują 2 dni lub 16 godzin zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej w roku kalendarzowym. Za ten czas zachowuje prawo do 50% wynagrodzenia. Podstawę prawną stanowi art. 148¹ Kodeksu pracy.
Najważniejsze zasady zwolnienia
| Parametr | Zasada |
|---|---|
| Wymiar | 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym |
| Wynagrodzenie | 50% wynagrodzenia za czas zwolnienia |
| Termin wniosku | Najpóźniej w dniu korzystania ze zwolnienia |
| Forma wniosku | Dowolna, na przykład ustna, telefoniczna, e-mailowa lub elektroniczna |
| Wybór sposobu rozliczenia | Pracownik decyduje przy pierwszym wniosku w danym roku |
| Niewykorzystany limit | Nie przechodzi na kolejny rok |
Potoczna nazwa „urlop siła wyższa” może być myląca. Przepisy mówią o zwolnieniu od pracy z powodu działania siły wyższej, a nie o urlopie wypoczynkowym. Jest to osobne uprawnienie, które nie pomniejsza puli urlopu wypoczynkowego.
Kiedy można skorzystać ze zwolnienia?
Art. 148¹ Kodeksu pracy obejmuje pilne sprawy rodzinne spowodowane chorobą lub wypadkiem, jeżeli konieczna jest natychmiastowa obecność pracownika. Wszystkie te przesłanki powinny wystąpić łącznie. Sam fakt, że pojawił się nagły problem prywatny, nie wystarcza.
Przykłady sytuacji, w których zwolnienie może mieć zastosowanie:
- nagły wypadek dziecka w szkole lub przedszkolu i konieczność jego odebrania
- nagła choroba małżonka, dziecka, rodzica lub innego bliskiego członka rodziny
- hospitalizacja członka rodziny wymagająca obecności pracownika
- gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia osoby bliskiej
- konieczność natychmiastowej opieki nad członkiem rodziny po wypadku
Nie jest to zwolnienie na każdą nieplanowaną sprawę. Awaria samochodu, opóźniony pociąg, zaplanowana wizyta lekarska, przeprowadzka czy sprawa urzędowa co do zasady nie spełniają warunków przewidzianych w art. 148¹. W takich przypadkach można rozważyć urlop na żądanie, urlop wypoczynkowy, wyjście prywatne albo inne ustalenie z pracodawcą.
Pracownik nie musi przedstawiać zaświadczenia lekarskiego ani szczegółowej dokumentacji medycznej członka rodziny. We wniosku powinien jednak wskazać, że chodzi o pilną sprawę rodzinną spowodowaną chorobą lub wypadkiem, wymagającą jego natychmiastowej obecności.
Jak złożyć wniosek?
Wniosek należy przekazać najpóźniej w dniu, w którym pracownik korzysta ze zwolnienia. Przepisy nie narzucają jednej formy, ale w nagłej sytuacji warto poinformować pracodawcę możliwie szybko i zachować potwierdzenie zgłoszenia.
- Poinformuj pracodawcę o konieczności skorzystania ze zwolnienia najpóźniej w dniu nieobecności.
- Wskaż, że przyczyną jest pilna sprawa rodzinna związana z chorobą lub wypadkiem i wymagająca natychmiastowej obecności.
- Określ, czy korzystasz ze zwolnienia w dniach, czy w godzinach, jeżeli jest to Twój pierwszy wniosek w danym roku.
- Przekaż wniosek w uzgodniony sposób, na przykład e-mailem, telefonicznie, SMS-em, ustnie albo przez system kadrowy.
Wybór między dniami a godzinami wiąże pracownika do końca roku. Jeżeli pierwszy wniosek dotyczył kilku godzin, kolejne wykorzystanie limitu również będzie rozliczane godzinowo. Przy niepełnym etacie limit godzin ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, a niepełną godzinę zaokrągla w górę do pełnej godziny.
Czym różni się siła wyższa od innych uprawnień?
Najczęściej to zwolnienie bywa mylone z urlopem na żądanie albo urlopem opiekuńczym. Są to odrębne rozwiązania:
- Urlop na żądanie obejmuje 4 dni, jest częścią urlopu wypoczynkowego i jest płatny w pełnej wysokości. Pracownik nie musi wskazywać szczególnej przyczyny.
- Zwolnienie z powodu siły wyższej obejmuje 2 dni albo 16 godzin, nie pomniejsza urlopu wypoczynkowego i jest płatne w wysokości 50% wynagrodzenia.
- Urlop opiekuńczy wynosi 5 dni w roku i jest bezpłatny. Dotyczy osobistej opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych.
- Zwolnienie na dziecko z art. 188 Kodeksu pracy obejmuje 2 dni albo 16 godzin, jest płatne w pełnej wysokości i dotyczy dziecka do 14. roku życia.
Wymiar zwolnienia z powodu siły wyższej nie zależy od stażu pracy. Niewykorzystane dni lub godziny wygasają z końcem roku kalendarzowego, a od 1 stycznia pracownik otrzymuje nowy limit.
Najkrócej: urlop z powodu siły wyższej to 2 dni albo 16 godzin rocznie, wykorzystywane na pilną sprawę rodzinną związaną z chorobą lub wypadkiem. Wniosek składa się najpóźniej w dniu nieobecności, a za zwolnienie przysługuje 50% wynagrodzenia.
